Projekt realizowany przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
współfinansowany przez Europejski Fundusz Społeczny

Czas trwania projektu: czerwiec 2005 – grudzień 2006

Skrócony opis projektu
Celem projektu jest przeprowadzenie badań wybranych umiejętności i postaw uczniów klas trzecich szkoły podstawowej. Badania uwzględniać będą różnorodne konteksty kształcenia: indywidualne, szkolne i środowiskowe. W przypadku dziesięciolatków wpływ kontekstu szkolnego i środowiskowego na osiągnięcia jest wyjątkowo silny. Badania przeprowadzone na reprezentatywnej próbce uczniów pozwolą opisać osiągnięcia uczniów kończących I etap kształcenia. Po reformie systemu edukacji z 1998 roku w Polsce nie prowadzono badań umiejętności i postaw tych uczniów o takim zasięgu. Brak informacji o efektach kształcenia w klasach I – III znacznie utrudnia opis osiągnięć uczniów w klasach IV – VI. W projekcie uwzględnione będą rezultaty międzynarodowych badań diagnozujących osiągnięcia uczniów PIRLS i PISA.

Etap I.
Określenie umiejętności podstawowych (czytanie i pisanie, w tym czytanie ze zrozumieniem tekstów użytkowych; umiejętności matematyczne, w tym posługiwanie się wiedzą matematyczną w sytuacjach życiowych).
Oprócz umiejętności uczniów w centrum zainteresowań badaczy będę także konteksty procesu nauczania i uczenia się, w tym między innymi:

 konteksty szkolne: typ szkoły i rodzaj klasy,  liczba uczniów w klasie,  wyposażenie szkoły, nakłady na szkołę, szkolny zestaw programów nauczania, wewnątrzszkolny system oceniania, planowanie i organizacja pracy szkoły, w tym sposób funkcjonowania świetlicy i systemu dowożenia uczniów, system badania jakości kształcenia, metody nauczania, kompetencje nauczycieli, stosunek nauczycieli do uczniów i prowadzonych zajęć, światopogląd zawodowy nauczycieli, przejawiający się m.in. w ich rozumieniu podstawowych zadań edukacji językowej i matematycznej, sposoby motywowania uczniów, oferta zajęć pozalekcyjnych, czas pobytu uczniów w szkole pomoc socjalna dla uczniów z zaniedbanych środowisk współpraca z rodzicami i środowiskiem lokalnym,

 konteksty środowiskowe: pozycja społeczna rodziców (edukacyjna, zawodowa, materialna), struktura rodziny, atmosfera edukacyjna w rodzinie, wyposażenie domu w książki, komputer, dostęp do Internetu, cechy środowiska lokalnego (sytuacja na rynku pracy, instytucje kultury, gęstość zaludnienia (w tym odległość do szkoły).

Grupy respondentów uczestniczące w badaniach ilościowych:
· uczniowie klas III
· rodzice/opiekunowie badanych uczniów;
· nauczyciele badanych klas,
· nauczyciele pracujący w bibliotece i świetlicy
· dyrektorzy szkół, w których przeprowadzone zostaną badania

Opracowanie metodologii badań, w tym narzędzi badawczych. Standaryzacja narzędzi.
Wstępne badanie przekonań nauczycieli kształcenia zintegrowanego: „Co, Twoim zdaniem, powinien umieć uczeń kończący klasę III?”, „Czego nauczyłeś swoich uczniów?”

Etap II.
Przeprowadzenie badań pilotażowych oraz zasadniczych badań ilościowych.
Pierwsza analiza i przygotowanie koncepcji badań jakościowych.

Etap III.
Przeprowadzenie badań jakościowych (studia przypadków w wybranych szkołach) pogłębiających wiedzę o procesie kształcenia i osiąganych rezultatach. 

Etap IV.
Przygotowanie raportu końcowego. Upowszechnianie wyników badań (publikacje, środki masowego przekazu, konferencja, konkretni odbiorcy (samorządy, kuratoria, uczelnie, ...).

Do realizacji projektu powołany został ośmioosobowy Zespół Badawczy:
 Dr Mirosław Dąbrowski, Uniwersytet Warszawski – koordynator zespołu
 Dr hab. Stanisław Dylak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
 Mgr Ewa Kuna, dyrektor Zespołu Szkół w Puchaczowie
 Mgr Bożysława Jaworska-Posiła, niezależny ekspert
 Dr Maria Szymczak, Uniwersytet Łódzki, Instytut Socjologii
 Mgr Dariusz Świątek, IG i PZ PAN, Warszawa
 Mgr Małgorzata Wawrowska, pedagog szkolny w Szkole Podstawowej nr 1 w Aleksandrowie Łódzkim
 Dr Małgorzata Żytko, Uniwersytet Warszawski

W IV kwartale 2005 roku i I kwartale br. opracowano koncepcję badań oraz następujące narzędzia badawcze: 
 zestawy zadań do badania umiejętności uczniów klas trzecich (narzędziowych – językowych i matematycznych, komunikacyjnych i badawczych), 
 narzędzia do badania opinii nauczycieli o umiejętnościach ich uczniów oraz celach edukacji językowej i matematycznej,
 ankiety do badania: postaw i motywacji uczniów; środowiska rodzinnego oraz szkolnego uczniów; opinii nauczyciela o klasie; opinii nauczyciela o uczniu,
 ankieta dla dyrektora szkoły.
Przygotowano założenia do metody doboru próby losowej.
Poddano recenzji koncepcję badań, narzędzia do badania kontekstu szkolnego i rodzinnego uczniów, narzędzia do badania umiejętności językowych i matematycznych oraz ankiety badające opinie nauczycieli o celach edukacji językowej i matematycznej.
Przygotowano założenia i przeprowadzono badania pilotażowe w kilkunastu klasach. 


 Konferencja zorganizowana przez Centralną Komisję Egzaminacyjną w dniu 18 maja 2007 roku, podsumowująca badania przeprowadzone w ramach projektu „Badania umiejętności podstawowych wśród uczniów trzeciej klasy szkoły podstawowej”